بازار 2 هزار میلیارد تومانی صنایع دستی را فراموش کرده‌ایم

بازار 2 هزار میلیارد تومانی صنایع دستی را فراموش کرده‌ایم

روند رو به رشد احداث بوم‎گردی‌ها چگونه بر رونق بازار صنایع دستی تاثیر می‌گذارد؟

همه قصه این است؛ بازاری با ظرفیت 2هزار میلیارد تومان گردش مالی سالانه از تیررس اقتصاد ایران دور مانده است چون از ظرفیت‌های بزرگش غفلت کرده‌ایم. این جمله واضح‌ترین حرف امروز حوزه صنایع دستی است.


همه قصه این است؛ بازاری با ظرفیت 2هزار میلیارد تومان گردش مالی سالانه از تیررس اقتصاد ایران دور مانده است چون از ظرفیت‌های بزرگش غفلت کرده‌ایم. این جمله واضح‌ترین حرف امروز حوزه صنایع دستی است. در حالی است که حمایت از کالای ایرانی و تولید داخلی مضمون اصلی شعار سال 97 است؛ در این میان هستند کالاهایی که از صفر تا صدشان در ایران تولید می‌شود؛ از مواد اولیه‌ گرفته تا سازندگان و تولیدکنندگان‌شان. صنایع دستی در زمره همین کالاها قرار می‌گیرد. اگر شعار سال در مورد این بازار بزرگ اقتصادی-فرهنگی محقق شود، می‌توانیم امیدوار باشیم که بازاری با بیش از سه میلیون فعال و مشتریانی به تعداد 80 میلیون ایرانی، رونق بگیرد. بازاری که ظرفیت 2 هزار میلیارد تومانی دارد و با همه ضعف‌های موجود، سالانه بیش از 300میلیون دلار ارزآوری داشته که در صورت رونق، این عدد تا یک میلیارد دلار قابل افزایش است. اما برای رسیدن به رونق واقعی، قبل از هر چیزی باید ظرفیت‌ها و وجوه کاربردی صنایع دستی در زندگی روزمره را به ملت ایران بشناسانیم تا نگاه صرفا زینتی و ویترینی بودن را از این حوزه بزداییم.

اما امروزه که صنایع دستی کمترین کاربرد را در خانه‌های ایرانی دارد و حتی اگر صنایع دستی خریده شود، بیشتر جنبه تزیینی دارد و در بوفه‌ها و ویترین‌ها قرار می‌گیرد. به راستی برای تغییر این نگاه چه راهکارهایی وجود دارد؟ چگونه می‌توان ظرفیت‌های پنهان صنایع دستی را هر چه بیشتر به عموم مردم نشان داد؟ به نظر می‌رسد که رونق اصولی اقامتگاه‌های بوم‌گردی، خانه‌های سنتی و اکولوژها نه تنها می‌تواند کمک شایانی به رونق بازار صنایع دستی بکند بلکه به دلیل فعالیت این اقامتگاه‌ها در مناطق بومی، راهکاری برای احیای هنرهای فراموش‌شده مناطق مختلف ایران نیز به‌شمار می‌رود.

در این گزارش در گفت‌وگو با امیر میری، مدیر ‌اقامتگاه‌ کلبه آقامیر در پاسارگاد، سروش پرهامی، مدیر خانه سنتی پرهامی شیراز و حدث مرادی، مدیر اقامتگاه گالش کولام در گیلان به بررسی نقش اقامتگاه‌ها در بزرگ‌تر شدن بازار صنایع دستی و نهادینه کردن فرهنگ خرید صنایع دستی در جامعه ایران پرداخته‌ایم.  

 

از استادکاران محلی حمایت کنیم

سروش پرهامی، مدیر خانه سنتی پرهامی شیراز که هر روز در دو نوبت از 100نفر در خانه سنتی پرهامی پذیرایی می‌کند، پرهامی افزایش اقامتگاه‌های بومگردی و تغییر کاربری خانه‌های سنتی به مراکزی برای پذیرایی و استفاده از ظروف صنایع دستی را راهکار موثری برای افزایش سهم صنایع دستی در زندگی روزمره مردم می‌داند. وی اضافه می‌کند که در اقامتگاه‌ها تاکید وجود دارد که حتما از صنایع دستی بومی و محلی همان منطقه استفاده شود. حتی اگر چنین امری میسر نشود و صنایع دستی مثلا از استان فارس تهیه نشود، حتما باید از صنایع دستی ایرانی استفاده کنیم.

مدیر خانه سنتی پرهامی می‌گوید سالانه تا سه میلیون تومان برای خرید مجدد ظروف سرو و پذیرایی هزینه می‌کند. همچنین شش میلیون تومان برای خرید ظروف مسی هزینه کرده. سروش پرهامی ضمن اینکه توسعه اقامتگاه‌ها را شیوه نوین و خوبی برای گسترش گردشگری و در نتیجه بزرگ شدن بازار صنایع دستی می‌داند اما معتقد است که رشد اقامتگاه‌ها تنها راهکار توسعه گردشگری و رونق بازار صنایع دستی نیست. بلکه باید زیرساخت‌هایی چون حمل و نقل، توسعه استفاده از دانش راهنمایان گردشگری و ... نیز در حد نیاز توسعه یابد.

وی همچنین معتقد است که اگر قرار است اقامتگاه‌ها در توسعه بازار صنایع دستی موثر باشند، تنها راهکار استفاده از ظروف سفالی و سرامیکی برای پذیرایی یا آویزان کردن صنایع دستی به در و دیوار اقامتگاه‌ها و خانه‌های سنتی نیست؛ بلکه راهکارهای موثر دیگری نیز وجود دارد که اتفاقا به گردشگری پایدار و ایجاد علاقه‌مندی در گردشگر برای خرید صنایع دستی کمک می‌کند.

پرهامی می‌گوید: مثلا برای معرفی خاتم شیراز، باید گردشگر را به کارگاه خاتم‌سازی شیراز برد تا با فرایند ساخت این هنر آشنا شود. در این صورت احتمال خرید این هنر بسیار افزایش می‌یابد. این روش گردشگری خلاقانه، گردشگر را در روند ساخت صنایع دستی قرار می‌دهد و تاثیر بیشتری در علاقه‌مندکردن گردشگران به صنایع دستی دارد.

همچنین باید سازوکاری اندیشیده شود که صاحبان اقامتگاه‌ها ملزم به همکاری با استادکاران صنایع دستی شوند. وی اضافه می‌کند: در سطح جهان چنین روشی جواب داده است؛ به عنوان نمونه در ژاپن، صاحب یک اقامتگاه بوم‎گردی، با 1130 استادکار همکاری می‌کند. این امر به حمایت از استادکاران جوامع محلی منجر می‌شود که رونق بازار صنایع دستی و ایجاد جامعه پایدار مهمترین نتیجه آن است.

 

رونق صنایع دستی یعنی توانمندسازی زنان هر منطقه

حوزه بوم‎گردی با توجه به ماهیتی که دارد و تاثیراتی که می‌تواند در جامعه محلی داشته باشد، می‌تواند موجب رونق صنایع دستی محلی هم بشود. حتی می‌تواند رنگ و روی محیط زیستی هم داشته باشد و در واقع صنایع دستی از پستوهای خانه‌ها بیرون بیایند و به گردشگران داخلی و خارجی عرضه شوند. چون یکی از تاثیراتی که راه‌اندازی و رونق اقامتگاه‌های بوم‎گردی داشته، افزایش ورود گردشگران خارجی است که از این اقامتگاه‌ها استقبال خوبی می‌کنند.

میری می‌گوید ظروف سرو و پذیرایی در کلبه آقامیر از صنایع دستی میمند است. ضمن اینکه دیگ و دیگچه مسی به صورت موروثی به من ارث رسیده بود و از این ظروف برای پخت و پز استفاده می‌کنیم. یعنی ظروفی را که سال‌ها بود کاربردی نداشتند، احیا کرده‌ایم. این امر به خودی خود می‌تواند به نوعی مشوق مهمانان و گردشگران به استفاده از این ظروف در زندگی معمول‌شان باشد.

مدیر کلبه آقامیر در ادامه اضافه می‌کند: برای تهیه ظروف، سه، چهار سال پیش جهت سرویس‌دهی به 30نفر به صورت هم‌زمان، 4 میلیون تومان هزینه کرده و چون این ظروف صنایع دستی از کیفیت خوبی برخوردار بوده‌اند، هزینه‌ای دیگری نکرده است. بنابراین دیدگاه شکنندگی بیش از اندازه یا به صرفه نبودن استفاده از صنایع دستی چون عمر کوتاهی دارند، در زندگی روزمره، نمی‌تواند ادعای درستی باشد.

از طرفی اقامتگاه‌ها می‌توانند خود احیاءکننده صنایع دستی فراموش‌شده هر منطقه باشند. کلبه آقامیر با کمک متخصصان صنایع دستی توانسته "تیمچه دست‌آفرید" را راه‌اندازی کند. با راه‌اندازی تیمچه، توانسته‌ایم دستبافته‌های محلی منطقه را احیاء کنیم و حتی بازارهایی برای فروش این دستبافته‌ها ایجاد کنیم.

میری می‌گوید این تیمچه شعاری هم دارد با این مضمون: توانمندسازی زنان برای پاسداشت زمین. بنابراین احیای صنایع دستی محلی مناطق مختلف ایران، نخستین سودش به زنان هر منطقه می‌رسد چون در همه نقاط ایران این زنان هستند که پیشروان تولید و ساخت صنایع دستی هستند. اصولا براساس آنچه در سطح جهان هم رخ داده است، بیش از 70درصد از مباحث گردشگری را زنان مدیریت می‌کنند و بازیگران اصلی این حوزه هستند. این اتفاق باید در ایران هم بیفتد. چون اگر زنان به لحاظ اقتصادی توانمند شوند، رشد و آگاهی لازم برای تربیت نسلی که زمین را پاس بدارند و فرهنگ بومی را حفظ کنند، کسب می‌کنند.

میری همچنین در مورد شیوه آشنایی گردشگران با صنایع دستی در کلبه آقامیر می‌گوید: از زمانی که گردشگران داخلی و خارجی وارد کلبه آقامیر می‌شوند، از فرش زیر پای‌شان که بعضا 100سال قدمت دارند و ظروف پذیرایی گرفته تا پرده کلبه و سفره‌ای که رویش غذا می‌خورند، همگی صنایع دستی اصیل ایرانی است. در واقع گردشگر و مهمانان دائما در معرض فرهنگ پذیرایی سنتی و آداب و سنن ایرانی قرار می‌گیرند و همین امر در گرایش‌شان به این فرهنگ تاثیرگذار است.

 

جوراب‌بافی محلی را احیاء کرده‌ایم

یکی از کارهایی که ما در کنار راه‌اندازی اقامتگاه بوم‎گردی کرده‌ایم، احیای سنت جوراب‌بافی در منطقه است که مدت زمان زیادی از فراموشی آن می‌گذشت چون خریداری وجود نداشت اما با راه‌اندازی اقامتگاه و ورود گردشگران به منطقه، خریداران زیادی برای این جوراب‌های پشمی وجود دارد.

حدیث مرادی با بیان این جملات اضافه می‌کند: همچنین با راه‌اندازی اقامتگاه بسیاری از ظروف و ابزارهایی که دیرزمانی در زندگی روزمره کاربرد داشته اند اما با گذشت زمان فراموش شده بودند، امروزه بار دیگر در اقامتگاه استفاده می‌شوند و مهمانان یا همان گردشگران با کاربرد این وسایل در زندگی آشنا می‌شوند. همین امر در نهایت زمینه‌ساز گرایش به خرید صنایع دستی و کاربردشان در زندگی روزمره مردم می‌شود. چنانچه من از ظروفی که چند دهه پیش در جهیزیه مادرم بوده، در اقامتگاه استفاده می‌کنم و کاربردهای ظروف مسی را به مهمانان نشان می‌دهم.

مرادی در مورد میزان مصرف صنایع دستی به‌عنوان ظروف سرو و پذیرایی در اقامتگاهش می‌گوید: مهمانان علاقه زیادی به استفاده از ظروف سرامیکی و سفالی دارند. به همین دلیل هم بخش زیادی از ظروف سرو و پذیرایی در اقامتگاه گالش کولام از جنس سفال است و سالانه بین سه تا 4 میلیون تومان برای خرید این ظروف هزینه می‌کنیم. در این اقامتگاه شش اتاقه تا 40 نفر مهمان می‌توانند هر شب اقامت کنند و با کاربردهای صنایع دستی در پذیرایی آشنا شوند.



شما هم می توانید در مورد این مطلب نظر بدهید.

برای ثبت نظرات، نقد و بررسی شما لازم است ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.