5 نکته مهم جهت تشخیص پارچه قلمکار مرغوب از نامرغوب

5 نکته مهم جهت تشخیص پارچه قلمکار مرغوب از نامرغوب

قلمکار یکی از صنایع دستی با قدمت دیرینه است. در گذشته قلمکاری با قلم مو و رنگ‌های گیاهی انجام می‌شد اما امروزه در تولید این نوع پارچه، انتقال رنگ توسط قالب با مُهر قلمکار بر پارچه صورت می‌گیرد. در این مقاله با 5 نکته مهم جهت تشخیص پارچه قلمکار مرغوب آشنا شوید.


سابقه پارچه قلمکار را برخی به دوره غزنویان، برخی به دوره مغول و دوره صفوی نسبت می‌دهند؛ اما زمینه انتقال رنگ بر پارچه را می‌توان همچون رنگرزی دانست که قدمتی چندهزارساله دارد. البته هنر قلمکاری به سبک و سیاق امروزی به دوره صفویه باز می‌گردد و از زمان رواج نقالی در قهوه‌خانه‌ها، این هنر نیز رونق یافت. رواج روزافزون هنر نقالی و استفاده از پرده‌های نقاشی قهوه خانه، زمینه رشد نقاشی پارچه قلمکار را پدید آورد.

موضوعات مورد استفاده در نقاشی قلمکار

  • داستانهای اُسطوره‌ای
  • حماسه‌های شاهنامه فردوسی
  • نقش پادشاهان
  • بزم شاهانه
  • تصویر حیوانات
  • زنان در حال انگور چینی
  • نقوش نگارگری همچون بازی چوگان و شکارگاه
  • داستانهای مذهبی و حماسه عاشورا

مراحل قلمکاری پارچه

اولین و مهم‌ترین مرحله قلمکارسازی ساخت قالب است. این مرحله از حساس‌ترین و ظریف‌ترین مراحل قلمکار به‌شمار می‌رود. قالب‌های قلمکار معمولاً از چوب گلابی ساخته می‌شوند. چوب گلابی به علت بافت منسجم و نرم، به راحتی قابل حکاکی است. قالب‌ساز برای درست کردن قالب، نقش دلخواه را روی چوب انداخته و سپس به حکاکی آن نقش می‌پردازد. چوب‌های اضافی قالب، تراشیده شده و در پشت آن‌، دسته‌ای چوبی چسبانده می‌شود. در مرحله نهایی قالب‌ها را در روغن مخصوص غوطه‌ور ساخته تا بر دوام آن افزوده شود.

قالب سازی پارچه قلمکار

تمام رنگ‌هایی که در ساختن پارچه‌های قلمکار بکار برده می شود رنگ‌های گیاهی است. جهت مازو کردن (رنگ کردن زمینه پارچه) پوست انار را با هلیله مخلوط و در آب حل می‌کنند و پارچه‌ها را در این محلول فرو می‌برند. با این کار پارچه به رنگ زرد مایل به کرِم در می‌آید. پس از خشک شدن رنگ، پارچه‌های بلند را با توجه به کاربرد استفاده، به اندازه‌های مختلف بریده تا از آن‌ها انواع قلمکار، مانند پرده، رومیزی و سجاده تهیه گردد.

نقش اندازی بر روی پارچه قلمکار

نقش زدن همچون چاپ پارچه است. در این شیوه نقش قالب‌ها با رنگ‌های مختلف، روی پارچه آماده شده، برگردانده می‌شود. نقش‌زن، اول سطح قالب را با رنگ می‌‌پوشاند. سپس آن را روی پارچه‌ قرار داده و با ضربه محکمی که بر روی قالب زده، نقش را بر روی پارچه انتقال می‌دهد. این کار آن‌قدر ادامه پیدا می‌کند تا رنگ‌ها تکمیل شود؛ یعنی هر قسمت از نقش، به رنگ دلخواه درآید. همین‌که تمام نقش‌ها و رنگ‌های دلخواه به این ترتیب روی پارچه منتقل شد‌، کار نقش‌زنی به پایان رسیده و پارچه‌ها شسته می‌شوند. در نهایت اگر قسمت‌هایی از طرح نیاز به شدت رنگ بیشتری داشته باشد با قلمو رنگ می‌گردد.

نقش زدن بر روی پارچه قلمکار

نکات مهم در تشخیص پارچه قلمکار مرغوب

1- کیفیت رنگ، مرغوبیت پارچه قلمکار را تعیین می‌کند. در نقش‌اندازی پارچه قلمکار مرغوب باید از رنگ‌های طبیعی استفاده گردد. در صورت استفاده از رنگ‌های دیگر بهتر است نوع آن ری اکتیو باشد. (رنگ‌زمینه‌های ری اکتیو از جدیدترین رنگ‌هایی هستند که برای رنگرزی الیاف نساجی به‌کار می‌روند. مزیت این رنگ‌ها در مقایسه با رنگ‌های دیگر ثبات بالا بوده که در برابر شستشو بسیار عالی و مقاوم است.)

2- پارچه قلمکار مرغوب فاقد نقش‌های کم رنگ و ناقص بوده و طرح و نقش در همه قسمت‌ها ازشدتِ رنگ یکسانی برخوردار است.

3- هر چقدر طرح روی پارچه‌های قلمکار ابتکاری و جدید باشد بر ارزش آن می‌افزاید.

4- نقش چهره‌های نگارگری ایرانی که اجرای آن بصورت قلمکار از مهارت و دقت بسیاری برخوردار است بر ارزش این پارچه‌های سنتی می‌افزاید.

5- پارچه قلمکار مرغوب بهتر است با رنگ‌های سیاه، قرمز، سبز، آبی و زرد مُهر خورده و زمینه پارچه به رنگ نخودی یا سفید باشد.

قلمکار مرغوب

قلمکار سازی در طی چند دهه اخیر دوباره در اصفهان به همت استادکارانی چون شیخ، عبدالخالق، حاج محمدرضا و حاج محمد تقی اخوان، چیت‌ساز، امینی‌ها و برادران بیرجندی، شیخ بهایی و پورصناعی رونق یافت. استاد عباس گیاهی نیز که از تنها بازماندگان هنرمندان قلمکار سنتی بود، در سال 89 بر اثر کهولت سن در اصفهان در گذشت. امروزه برندهای معتبری همچون برند زابلیان توانایی تولید آثار قلمکار خاص و منحصر به فرد را داشته و از برندهایی است که سابقه درخشانی در تولید محصولات پارچه قلمکار مرغوب باکیفیت بالا را دارد.



شما هم می توانید در مورد این مطلب نظر بدهید.

برای ثبت نظرات، نقد و بررسی شما لازم است ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.