صنایع دستی آفریقا

صنایع دستی آفریقا

آفریقا کهن‌ترین قاره جهان است و تاریخ آن به دوران اولیه پیش از نوسنگی باز می‌گردد. این قاره پهناور و زیبا، علاوه بر جاذبه‌های گردشگری و طبیعی بسیار، صنایع‌ دستی خاص و منحصر به فردی دارد. در این مقاله با صنایع‌ دستی زیبا و خیره‌کننده آفریقا آشنا شوید.


قاره آفریقا صنایع‌ دستی بسیار جذابی دارد؛ که چشم هر بیننده را به سمت خود خیره می‌کند. این سرزمین در هنر و تولید صنایع‌ دستی بسیار غنی بوده و در مناطق و قبایل مختلف، تولید این محصولات متفاوت است. در‌واقع مردم آفریقا با توجه به سنت، در دسترس بودن مواد اولیه و پیشینه تاریخی، صنایع‌ دستی بومی مربوط به منطقه خود را دارا هستند. 

african crafts

کشورهای مهم در تولید صنایع‌ دستی آفریقا مصر، مالی، غنا، مراکش، نیجریه، الجزایر، کوبا، سنگال، بورکینافاسو، زیمباوه، و کامرون هستند.

مهمترین انواع صنایع‌ دستی در آفریقا عبارت‌اند از: سفال و سرامیک، تسبیح‌‌سازی، سبد‌بافی، عروسک‌‌سازی، حکاکی بر روی سنگ و عاج، خراطی، کنده‌کاری روی چوب، قلم‌زنی، جواهر‌سازی، پارچه‌بافی تشریفاتی و مذهبی، محصولات چرمی، حصیر‌بافی، ماسک، ساز سازی، نقاشی سنتی بر روی پوست و مجسمه‌سازی.

سفالگری آفریقا African Pottery

هنر سفالگری در آفریقا با پیشینه‌ای کهن که به 7000 سال قبل از میلاد می‌رسد، از قدیمی‌ترین صنایع دستی این قاره است. در گذشته، ساخت انواع کوزه بسیار مرسوم بود و از این کوزه‌ها برای حمل مایعاتی نظیر شیر، آب و ذخیره و پخت مواد غذایی استفاده می‌شد. البته شکستن کوزه نیز در مراسم آیینی آفریقایی مرسوم بود. این کوزه‌ها اغلب با چهره انسان یا انواع حیوانات و گیاهان یا نقوش و اشکال هندسی تزیین می‌شد. گاهی شیارهایی که با اشیاء نوک تیز ایجاد می‌شدند، روی این سفالینه‌ها را زینت می‌بخشید. این سفال‌ها پس از پخت در کوره، با چربی حیوانات و دوده براق و صیقلی شده و سپس مورد استفاده قرار می‌گرفت. یکی از هنرمندان سفالگر آفریقایی که در سطح بین المللی شهرت دارد، لادی کوآلی (Ladi Kwali) است که در سال 1925 در نیجریه متولد شده است. آثار این هنرمند به دلیل لعاب و نقوش خاص مورد توجه قرار گرفت.

African Pottery
سفالگری که از صنایع‌ دستی مهم آفریقاست، بیشتر با چرخ، به‌صورت دستی تولید می‌شود. ظروف پس از فرم‌دهی اولیه با چرخ، به‌صورت دستی تزیین شده و کوره قرار می‌گیرند. شاخصه مهم در تولید محصولات سفالی در آفریقای جنوبی استفاده از نقوش حیوانی و بومی آن منطقه بوده و هنرمندان با الهام از حیات‌وحش، پرندگان و حیوانات مختلف آثار بسیار زیبایی را خلق می‌کنند. گالری آردمور (Ardmore Gallery)، در جنوب آفریقا در سال 1985 در زمینه تولید سفال و سرامیک شروع به‌کار نمود. این گالری توسط فی هالستد (Fée Halsted) که یک سفالگر زیمباوه‌ای است، تاسیس شد و امروزه با 60 هنرمند سفالگر، مشهورترین گالری در زمینه تولید سفال و سرامیک در سراسر دنیاست. 

Ardmore Gallery

رنگ ظروف سفالی مطابق با رنگ طبیعی حیوانات بوده و بیشتر از رنگ‌های گرم در مجاورت با یکدیگر استفاده می‌شود. ظروف سفالی آفریقای جنوبی با توجه به ساختار خاص و منحصر به فرد همواره مورد توجه توریست‌ها و اکثر مردم جهان است.

Ardmore Gallery

هنرمندان جنوب آفریقا، از حیواناتی همچون تمساح، پلنگ، فیل، گورخر، زرافه، اسب آبی، میمون، شیر، کرگدن و ...، همینطور از حشرات، آبزیان، پرندگان و انواع گیاهان بومی آن منطقه، برای تزیین ظروف خود استفاده می‌کنند. این نقوش را بر روی سفال به‌صورت نقش برجسته یا به‌عنوان بخشی از ظرف، ابتدا جداگانه ساخته و پس از نصب بر روی ظروف و پخت آن در کوره رنگ‌آمیزی می‌نمایند.  

 Ardmore Gallery

سفال و سرامیک در آفریقا قدمتی دیرینه داشته و ریشه در آداب و رسوم و زندگی مردم این قاره از دوران بدوی تا‌کنون داشته است. هنرمندان با زندگی طبیعی در دشت‌‌ها و صحرای آفریقا و الهام از طبیعت بکر آثار بسیار زیبایی را خلق کرده و تاثیر به‌‌سزایی در حفظ این هنر اصیل داشته‌اند.

 Ardmore Gallery

جواهرسازی آفریقا African Jewllery

هنر جواهر سازی در آفریقا از رونق بسیاری برخوردار است و برای مردم این سرزمین استفاده از طلا و جواهرات فقط جنبه زینتی نداشته و در مراسم آیینی و مذهبی استفاده می‌گردد. زیورآلات در آفریقا معنایی نمادین داشته و کاربردهای متفاوتی دارند. بااینکه آفریقا دارای معادن و منابع بسیار غنی از سنگ‌های قیمتی از قبیل فیروزه، لاجورد، یاقوت قرمز و کبود، زمرد و الماس است؛ اما در ساخت زیورآلات و جواهر، علاوه بر سنگ‌ها از مروارید، مرجان، تیغ جوجه‌تیغی، استخوان، دندان‌های حیواناتی مثل گراز و اسب، موی حیوانات، دانه‌ها و غلات، پوسته تخم شترمرغ، چوب، عاج فیل و سنگ و شیشه تراشیده شده نیز استفاده می‌شود. 

African Jewllery

 صدف در ساخت زیورآلات، قدمتی دیرینه داشته و نماد باروری است. از قدیمی‌ترین زیورآلات ساخته شده، صدف‌هایی است که قدمت آن به 75 هزار سال قبل از میلاد می‌رسد. این صدف‌ها که دارای سوراخ‌هایی ریز است، در غار بلومبوس (Blombos cave) یافت شده  و به احتمال زیاد برای دستبند یا گردنبند به‌کار رفته است. استفاده از استخوان و پوسته تخم شترمرغ نیز یکی از قدیمی‌ترین اشکال مورد استفاده در ساخت زیورآلات در آفریقاست. انواع زیور‌آلات در آفریقا شامل: گردنبند، دستبند، گوشواره، حلقه بینی، سر بند، سر پوش و زیورآلاتی که به عنوان لباس بخشی از بدن را می‌پوشانند. امروزه برخی از کمپانی‌های آفریقایی در تولید زیورآلات، با الهام از حیوانات موجود در آفریقا با طلا، نقره، برنج و مس، محصولات بسیار زیبا و منحصر به فردی را تولید می‌نمایند. 

African Jewllery
در هر کشور و هر منطقه از آفریقا، زیورآلات متفاوتی با مواد اولیه مختلف، بر اساس باورها و نماد‌های آن منطقه تولید و عرضه می‌گردد. بطور مثال در کنیا، از برنج، مس، آهن و یا آلیاژهای مس و آهن در تلفیق با سنگ‌ها و مواد گوناگون، زیورآلاتی نظیر گردنبند، دستبند، خلخال، گوشواره، حلقه‌های بینی، تزیینات لباس، کلاه و هدبند، زیورآلات مو، سنجاق لباس و ... تولید می‌شود. در دوره معاصر نیز هنرمندان شهرهای کنیا و بورکینافاسو از پلاستیک و شیشه‌های بازیافتی زیورآلات بسیار زیبا و رنگارنگی می‌سازند که بسیار مورد استقبال قرارگرفته است.

African Jewllery

سبدبافی آفریقا African Basket Weaving

هنر سبدبافی از صنایع دستی جذاب آفریقا است. استفاده روزمره مردم از انواع سبد، باعث شده که این هنر در معرض تولید و طراحی‌های جدید قرار گیرد. در بافت این سبد‌ها از فیبرهایی رنگ شده که از ریشه، برگ و پوست درختان میوه (نخل، انگور، موز و انواع توت‌ها و...) و همینطور ساقه و برگ بامبو تولید شده، استفاده می‌شود. طرح بندی سبدها لوزی، مثلثی، ستاره، گل، زیگزاگ، شطرنجی و چرخشی یا اسپیرال است. از ویژگیهای مهم این هنر، استفاده از رنگ‌های متضاد، بافت ریز و پیچیده، انتقال صحیح الگوی طراحی و شکل دادن و قرینه‌سازی در ساختار سبد است. این نوع سبد بافی که با نقوش و رنگ‌های جذابی همراه بوده، بافت و افکت زیبایی دارد، مورد استقبال توریست‌ها و مردم دیگر نقاط جهان نیز قرار گرفته است.

African Basket Weaving

 سبد بافی آفریقا امروزه تحت تاثیر طرح‌های مدرن قرار گرفته و تولیدکنندگان از الگوهای جدید با ساختار متفاوت استفاده می‌کنند. کشور غنا که در غرب قاره آفریقا قرار دارد، امروزه در بافت سبد با طرح‌های مدرن شهرت یافته است. کمپانی Baba-tree از تولیدکنندگان سبد با طرح‌های مدرن بوده که در این کشور قرار دارد. سبد بافی یک نوع اشتغال برای زنان آفریقایی محسوب شده و تعداد زیادی کارگاه تولیدی و آموزشی در این زمینه فعالیت می‌کنند. در دوره معاصر علاوه بر الیاف طبیعی، از سیم، پلاستیک و مواد بازیافتی نیز در تولید انواع سبد استفاده می‌گردد.

African Basket Weaving

ماسک سازی آفریقا African Mask

ماسک نیز یکی از صنایع‌ دستی مهم آفریقا است که علاوه بر قدمتی کهن؛ ریشه در فرهنگ و مذهب مردم آفریقا دارد. ماسک‌ها با توجه به کاربرد و استفاده بیشتر در مراسم آیینی، کاملاً استادانه طراحی و ساخته شده و جنبه فرهنگی-مذهبی دارد. در این‌گونه مراسم، استفاده از ماسک نمادی از به تصویر کشیدن اجداد و ارواح است. درواقع ماسک‌ها بیانگر شخصیت‌های اساطیری و خدایان اقوام آفریقا هستند. در قبیله‌های مختلف با توجه به باورها و اعتقادات قومی، ماسک‌ها ساختار مختلف داشته و از مواد و متریال بومی آن منطقه در ساخت، استفاده می‌شود. 

African Mask

سازسازی در آفریقا African Musical Instrument

سازهای موسیقی آفریقایی که با مواد و متریال بومی آفریقا ساخته می‌شوند؛ همواره مورد توجه است. این سازها با ساختاری متفاوت و صدای خاص و منحصربه‌فردی که تولید می‌کنند، در مراسم‌های مختلف کاربرد داشته و در قبایل آفریقایی نواخته می‌شوند. درواقع موسیقی در آفریقا ریشه در رقص‌های مذهبی و آیینی داشته که بر اساس فرهنگ و آداب‌ و رسوم مناطق مختلف اجرا می‌شود. سازهای ضربی، سازهای زهی، سازهای بادی (فلوت، بامبو، ارزن، نی)، سازهای کوبه‌ای (طبل) از سازهای مهم و اصلی آفریقاست.

African Musical Instrument

هنر و صنایع‌ دستی آفریقا در دوره معاصر نیز، جایگاه خود را در بازار جهانی حفظ کرده و به دلیل استفاده از مواد اولیه بومی آن منطقه و به‌کار بردن نقوش حیوانات و گیاهان با ظرافت و دقت خاص بر روی انواع صنایع‌ دستی، طرفداران زیادی داشته و با قیمت‌های بسیار بالایی فروخته می‌شود.

امروزه با توجه به گردشگران زیادی که این قاره جذب می‌کند، فروش صنایع‌ دستی نیز از رونق بسیاری برخوردار است. سازمان‌هایی در آفریقا وجود دارند که با حمایت از تولید‌کنندگان و اشتغال‌زایی جوانان سعی در حفظ صنایع دستی بومی را دارند. شورای صنایع دستی آفریقای جنوبی (The Craft Council Of South Africa) یک سازمان غیردولتی است که در سال 1973 میلادی تاسیس شده و 21 اتحادیه تولید صنایع دستی را زیر نظر دارد. این سازمان (CCSA) از تولید‌کنندگان بومی، فارغ از نژاد و قومیت حمایت می‌کند. مراکز دیگری نیز همچونHome of Craft Showcase، Craft Council Shop (Pty) Lt ، Artist Proof Studios، Visual Arts & Crafts Association VACA Imbali در آفریقا وجود دارند که از تولیدکنندگان صنایع دستی حمایت می‌کنند.

مقالات صنایع دستی ملل منحصراً متعلق به کتاب الکترونیکی مجله چونک بوده و استفاده از این مطالب با ذکر منبع بلامانع است.



خبر نامه


شما هم می توانید در مورد این مطلب نظر بدهید.

برای ثبت نظرات، نقد و بررسی شما لازم است ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.